Miljarden euro's voor CO2-opslag, maar succes is nog niet verzekerd

De verduurzaming van de industrie gaat langzamer dan zou moeten om de klimaatdoelen te halen. Om die doelen niet nog verder uit het zicht te laten verdwijnen, steekt het kabinet extra geld in het afvangen en opslaan van broeikasgas.

Het eerste project in Nederland voor CO2-opslag is Porthos, dat volgend jaar van start moet gaan in Rotterdam.

Met 1,3 miljard euro extra overheidssteun moet er nog veel meer CO2 opgeslagen worden. Het gaat dan om het grotere Aramis-project, waarbij CO2 uit Nederland, Duitsland en België onder de Noordzee verdwijnt. Ondanks de extra subsidie is succes nog niet verzekerd, want bedrijven aarzelen.

Technische vertraging

Het voormalige gasproductieplatform P18-A ligt 20 kilometer uit de kust van Rotterdam. Het wordt op dit moment omgebouwd tot injectieplatform voor CO2 voor Porthos. Aanvankelijk zou de eerste CO2 hier eind dit jaar al onder de zeebodem verdwijnen, maar het project loopt door verschillende technische oorzaken vertraging op.

Een deel van de CO2 uit onder meer de olieraffinaderijen van Shell en ExxonMobil wordt binnenkort afgevangen. Die broeikasgassen gaan dan niet meer via schoorstenen de atmosfeer in, maar via een 30 kilometer lange pijpleiding naar het uiterste puntje van de Maasvlakte.

De CO2 wordt daar in een compressorstation onder hoge druk in een onderzeese pijpleiding naar het injectieplatform gepompt, waar het voor altijd wordt opgeslagen in een grotendeels leeg gasveld op 3,5 kilometer onder de zeebodem.

Tien procent afgevangen

Jaarlijks kan met Porthos 2,5 megaton CO2 afgevangen worden, dat is zo'n tien procent van alle uitstoot in de Rotterdamse haven. Het grootste deel is afkomstig van de olieraffinaderij van Shell in Pernis. Die kan daarmee zijn uitstoot met 20 procent verminderen. De overige CO2 komt van Exxon Mobil, Air Products en Air Liquide.

Bekijk hier de reportage die we maakten op het injectieplatform op de Noordzee:

CCS wordt het genoemd; de Engelse afkorting van Carbon Capture and Storage. De milieubeweging zag het lange tijd als een dure overheidsmaatregel waarmee fossiele bedrijven echte verduurzaming konden uitstellen.

Noodzakelijk voor klimaat

Wetenschappers noemen CO2-afvang noodzakelijk, zeker nu veel andere maatregelen achterblijven en de temperatuur op aarde harder stijgt dan verwacht.

Porthos is niet het enige CCS-project in Europa. Zo vangt kunstmestfabriek Yara in het Zeeuwse Sluiskil CO2 af, dat per schip naar Noorwegen gaat en daar onder de zeebodem wordt opgeslagen. Ook is er een aantal kleinere commerciële CCS-initiatieven.

In Nederland wordt nu vooral gekeken naar het Aramis-project, de grote opvolger van Porthos. Afvalverbrandingsinstallaties, Tata Steel, cementfabrieken en de chemische industrie zouden daar hun CO2-uitstoot mee kunnen beperken. De industrie is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale uitstoot in Nederland.

Ondanks subsidieregelingen tonen bedrijven op dit moment weinig animo voor deelname aan Aramis. Het gaat om enorme investeringen, waarvan de opbrengst onzeker is.

Vervuilen is goedkoper

Bedrijven die veel CO2 uitstoten, moeten rechten kopen via het Europese ETS-systeem. De beschikbare uitstootrechten en de prijs hier van, bepalen de kosten van uitstoot voor de industrie. Deze rechten zijn op dit moment te laag geprijsd om kostbare verduurzamingsmaatregelen commercieel interessant te maken. Daardoor is het nu goedkoper om uit te stoten, dan om CO2 af te vangen en op te slaan.

Vorig jaar trokken Shell en TotalEnergies zich terug uit de bouw van transportinfrastructuur voor Aramis. Dat krijgt een veel langere ondergrondse pijpleiding dan Porthos. De kosten voor de bouw van Aramis moeten nu volledig worden opgebracht door de staatsbedrijven Energiebeheer Nederland (EBN) en Gasunie.

Grote klanten gevraagd

Met de extra subsidie van 1,3 miljard euro kan de bouw van Aramis starten met minder deelnemers. Toch is ook met deze subsidie het verdienmodel nog niet geregeld. Er zullen nog een aantal grote klanten moeten instappen om volgend jaar een definitief investeringsbesluit te kunnen nemen.

Die bedrijven moeten dan niet alleen participeren in het Aramis-project, maar ook nog zorgen dat hun CO2 afgevangen wordt en in Rotterdam aankomt. Dat kan met pijpleidingen of schepen. Alles bij elkaar is het een kostbare investering. Een investering waarvoor niet alleen geld, maar ook lange termijn zekerheid nodig is. Zekerheid over CO2-prijzen en stabiliteit van overheidsbeleid.