Vredesprijs voor Zuid-Afrikaanse mensenrechtenchef en ICC-rechter Navi Pillay

De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de Zuid-Afrikaanse rechter Navi Pillay. Zij was van 2003 tot 2008 rechter bij het Internationaal Strafhof (ICC) en van 2008 tot 2014 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Momenteel is ze actief voor het Internationaal Gerechtshof in de zaak over genocide op de Rohingya in Myanmar.

Volgens het Nobelcomité toont Pillay "een enorme moed" door zich in te zetten voor de vervolging van daders van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Haar werk is van grote betekenis voor de internationale rechtsorde, zegt de jury, die haar "sterke morele kompas" prijst.

Pillay werd geboren in een Indiase Tamil-familie tijdens de apartheid in Zuid-Afrika. Ze werd advocaat en verzette zich tegen de "diepgewortelde structurele discriminatie, segregatie en uitsluiting", aldus de jury. Al vroeg in haar carrière verdedigde ze Nelson Mandela en anderen die zich uitspraken tegen de apartheid.

Belang internationaal recht

Opvallend was dat het comité veel aandacht besteedde aan het belang van het internationaal recht. "In een tijd van existentiële uitdagingen waaronder meer oorlogen en conflicten dan de wereld in lange tijd heeft gekend, is internationaal recht niet langer slechts een aanvulling op vrede en veiligheid. Het is een absolute noodzaak."

Dat systeem van internationaal recht staat op dit moment "onder enorme druk", zei de jury, "en instellingen ervan worden aangevallen". "We zien een verschuiving naar machtspolitiek ten koste van juridische kaders en wereldwijd respect voor recht en gerechtigheid."

En dat is gevaarlijk, blijkt uit de woorden van de jury: "Wanneer macht het recht overneemt , ondermijnt dat stabiliteit, vertrouwen en vreedzame co-existentie."

De Amerikaanse president Trump viel het ICC onlangs aan. Hij sprak over "schijnprocessen" en zei dat hij het Hof "steen voor steen wil afbreken". De VS hebben al sancties opgelegd aan medewerkers van het ICC en dreigen met nog verdergaande sancties.

Profijt van migratie

Op 9 juni 2016 ontving Pillay een eredoctoraat van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze hield destijds de Mandeville Lezing, waarin ze zich uitsprak over mensenrechten en de vluchtelingencrisis van dat jaar.

Ze constateerde toen dat vreemdelingenhaat, afwijzing, verdenking en agressie dominant waren in het publieke debat. Ze zei dat het een misvatting was dat migratie een bedreiging zou vormen. Europa had in de geschiedenis ook veel geprofiteerd van migratie, beargumenteerde ze.

Nominaties niet bekend

De winnaar van de Nobelprijs wordt ieder jaar gekozen door het Noorse Nobelcomité. Leden van dat comité zijn Noorse staatsburgers die worden geselecteerd door het Noorse parlement voor een periode van zes jaar.

Om voor de prijs in aanmerking te komen, moet je worden genomineerd. De Amerikaanse president Trump was volgens persbureau Reuters genomineerd door Cambodja, Israël en Pakistan.

Wie nog meer kans maakten op de Vredesprijs, was vooraf niet duidelijk. De volledige lijst met namen wordt pas na vijftig jaar bekend gemaakt.